interview over creatieve therapie en sjamanisme:
(gepubliceerd in vaktijdschrift)
Achtergrond: Wat was de aanleiding voor de trainer/therapeut om sjamanisme te gaan gebruiken voor creatieve therapie?
q Wat is je CT achtergrond? Therapie setting, doelgroep.
Ik heb (creatieve therapie) kunstacademie gestudeerd, en psychologie. Ik twijfelde eraan of hier voldoende inspiratie en creatie in zat voor mezelf, toen ben ik met de uitbreiding naar creatieve therapie/dans en droom begonnen. Dat heeft mij gebracht wat ik uiteindelijk wilde. Het ontwikkelen van doeltreffengheid in een eigen praktijk. Ik heb een eigen centrum geleid, 15 jaar lang. Nu geef ik workshops en lezingen op verzoek, door het land, en schrijf ik collumns, boeken en colleges om zaken te ordenen, voor mezelf, voor de student en voor de lezer. Er was zoveel inspiratie en creatie in mijn hoofd wat geordend wilde worden. Door het schrijven ben ik een breder publiek gaan bereiken, en daardoor krijg ik aanvragen voor lezingen in eigen land en het buitenland. Daaruit komen ook weer prive-therapieen.
De lezingen gaan over allerlei vormen van bewustzijn, aandachtspunten waar ik op het moment mee bezig ben. Soms zijn dat dromen, soms is dat sjamanisme of de natuur als inspirator. Dit heeft altijd te maken met de natuur in jezelf spiegelend aan de natuur buiten jezelf. Die combinatie blijf ik toch steeds zoeken en daarvoor zijn allerlei middelen ter beschikking. In het sjamanisme benadrukt men uitdrukkelijk de kracht van de natuur.
q Kun je iets vertellen over hoe je in aanraking bent gekomen met sjamanisme?
Mijn eerste ervaring van bescherming en troost in de natuur was in de periode toen ik een zware operatie moest ondergaan en alles in razend tempo langs me heen ging. .. troost …. en ik vond troost in de natuur. Dat was het begin van verandering, ik was 33. De troost die ik kreeg van de natuur bestond uit acceptatie en zachtheid. Na mijn herstel ben ik gaan reizen en heb een tijdje bij hopi indianen doorgebracht, ik ben daar geinitieerd tot sjamanistisch werker. Ik heb daar de belofte gedaan dat ik niet klakkeloos hun rituelen zal overnemen, maar ze altijd respectvol zal vertalen naar de westerse regels en de psychologie. En daardoor is het boek: de helende kracht van het medicijnwiel ontstaan.
Het medicijnwiel
Het medicijnwiel komt neer op 4 standaard vragen:
Wat denk ik?
Wat voel ik?
Wat wil ik?
Wat doe ik uiteindelijk daarmee?
Als je jezelf die laatste vraag niet stelt, dan komt er volgens het sjamaans denken, onrust in je en van daaruit maak je ruimte voor ziekte.
q Wat miste je in creatieve therapie waardoor je op zoek bent gegaan naar een andere vorm?
De creatieve therapie veronderstelt een bepaald soort spel en openheid ,relaxedheid en relativering. Wat ik heb ervaren in de gangbare therapieen is niet weinig relativering maar veel meer *het moet allemaal op deze manier*. In het sjamanisme zeg je : het mag.
Ik had in de creatieve therapie heel ordelijk geleerd hoe je dingen aan moet pakken volgens een stappenplan, geen enkele stap over slaan.
In het sjamanisme begin je met dat wat er is, de vrije expressie, en dan zie je al gauw wat dat teweeg bracht en brengt.
Sjamanisme werkt vanuit het terugroepen van de kracht. In de klacht zit de kracht verborgen. Niet de therapeut , maar de client bepaalt hoe die kracht bevrijd wil worden..
Ook kijk je in het sjamanisme naar entiteiten en aanhechtingen, een vorm van soul-loss ofwel verlies van bezieling. Dat doe je in de creatieve therapie niet.
In het sjamanisme ga je ervan uit dat er een soul-loss en een soul-retrieval kan ontstaan.
Soul-retrieval is het terughalen van bezieling.
Als creatief therapeut heb je een bepaalde specialisatie maar binnen dat terrein zit je vaak gebonden. Je kunt wel van alles voorzichtig proberen, maar dat is je gebied niet en je wordt er dan ook op aangesproken. Een sjamanistische geneeswijze heeft alles: danser, dromer, zanger, troubadour, priester, coach.
q Wat zijn voor jou de essentiele aspecten uit het sjamanisme?
Het gegeven dat ik heel vaak terug zie komen is projectie. Iemand wil iets worden, en we vergeten dat de persoon het al is. In het sjamanisme kijk ik dan bijvoorbeeld naar het hulpdier.
voorbeeld: iemand komt met een onvrede en zegt: ik kan iets niet, ik doe iets niet goed.
Dan vraag ik: welk dier schiet er nu als eerste bij je binnen? Dan komt er altijd een dier wat op dat moment te maken heeft met de klacht én de kracht die erin schuilgaat. Vervolgens vraag ik wat de associaties zijn bij het dier. Waar schuilt het? Hoe voelt het zich goed? Wat heeft het nodig? Dat laat ik vertalen naar de persoon. Dan zegt de client bijvoorbeeld: ik ben een ..(dier) .. ik (associaties).
Bijv: ik ben een vogel en heb gehoefte aan overzicht en vrijheid.
Soms gebruik ik de elementen, of leg het medicijnwiel uit. Dan vraag ik om ergens een plekje aan te wijzen, welke plek kies je nu in het medicijnwiel. Die plek is dan de ingangsplek van het gesprek. Dat kan via het denken, voelen, willen of doen zijn.
Je kunt ook werken met kleuren in het wiel. In het boeddhisme zijn dat de chakras, in het sjamanisme zijn dat de 7 heilige wielen. Als er iemand binnenkomt in mijn praktijk kan ik eigenlijk al zien welke kleur er op dat moment bij die persoon is. Als ik dan vraag welke kleur zou je kiezen, en iemand zegt rood, gaat mijn gedachte naar de waarde en eigenschappen van rood zoals de basisemotie: angst. Angst om ergens te blijven, angst om je te verbinden.
Dan is dat op dat moment de toegangsweg om aan het werk te gaan.
q Wat is eigen aan jouw methodiek? Was er sprake van een eigen methodiek?
Ja, ik vind dat ik een eigen methodiek heb en dat sluit eigenlijk nergens bij aan. Eigen aan mijn methodiek is dat ik westerse psychologie, sjamanisme en boeddhisme heb gecombineerd en daardoor me steeds kan afstellen en intunen op het moment, in het NU .
Juist omdat ik die richtingen grondig heb bestudeerd, ervaren en geleefd, is het een eigen methode geworden. Het is spiritueel-religieus getint, zonder een geloof aan te hangen. Het is zowel mentaal, emotioneel, spiritueel als somatisch. Ik zou het ook keukentafel therapie willen noemen. De eenvoud toelaten, leven vanuit eenvoud. Dat haalt de drempels allemaal weg. Het probleem niet groter maken, niet opblazen, het probleem lost zichzelf op als je het maar de tijd geeft.
q Zit er volgens jou een overlap tussen werkvormen binnen creatieve therapie en sjamanisme? Zo ja, welke?
Die overlap zou je steeds zelf moeten maken. Je kunt kijken naar wat er is bij de client op dit moment, wat heeft die mens nodig en hoe empatisch kun je zelf zijn in het begeleidingsproces? Een sjamaan van vroeger is iets anders als een sjamanistisch werker nu. Een oude sjamaan werkte vooral somatisch met dans en lichaamsgeluiden, hij gorgelde, boerde, liet winden, allemaal om het verstorende en ziekmakende element te verjagen.
In het nu zul je ieder shockerend moment uit moeten sluiten, zelfs al heb je geleerd dat je moet gorgelen, boeren laten etc. Er zijn sjamanen die dat wel doen, maar in therapie kan de client zo geshockeerd raken dat de client het vertrouwen verliest. Je moet steeds vanuit repect de brug slaan tussen cr. ther. en sjamanisme.
q Welke rol heeft je CT-achtergrond in je manier van therapie geven? Welke invloed heeft zij?
Ik denk dat iedereen die kiest voor ct al veel creativiteit in zichzelf heeft en scholing daarbij kiest om beter vorm te kunnengeven aan het geheel aan im- en expressies.
Na de scholing laat je alles wat overbodig mentaal/geleerd is weer los en kom je bij de oorsprong , je combineert dingen en gaat je vanuit je eigen diepgang verbinden.
q Met wat voor materialen werk je en hoe zet je deze in? Waarom?
Het medicijnwiel, krachtdieren, dromen, trommelen, dansen, de natuur ingaan, de opdracht geven: ga nu naar buiten en kom terug met een aantal gedichten/ haikus.
Je kijkt naar wat het interesseveld van de client is en in dat kader kun je vervolgens van alles doen aan creaties. Je kunt zeggen: ga op het strand jutten, breng iets mee. Breng 2 dingen mee die symboliseren: wat laat je los? En wat laat je toe? Als je dat in een jaargetijde doet waarin er heel veel ontluikt, in de lente, dan vraag je eerder: neem iets mee om toe te laten, wat wil ij jou ontluiken?
Wat ik ook regelmatig doe is werken met de maan. Bijvoorbeeld: als een vrouw een klacht heeft vraag ik: formuleer de klacht goed en kijk bij volle maan naar boven, vraag aan de maan: neem de klacht van mij weg. Iedere avond ga je naar buiten en kijkt naar de maan, je ziet die maan wordt kleiner kleiner kleiner en neemt jouw klacht mee tot die weg is. Dan zeg je tegen jezelf: wat wil ik laten toenemen? Dat formuleer je weer goed. Je gaat weer naar buiten, je vraagt aan de maan wat je wilt laten toenemen en de maan antwoordt door iedere dag groter te worden tot ze weer vol is.
Zo krijg je iedere avond (als je maar 2 minuten naar buiten gaat is dat voldoende) die kleine heling voor jezelf. Het is een soort zelf heling. Als het na 1 maand niet werkt ga je de 2e maand door. Dit is een heel leuke methode om mensen met zelfhulp te laten kennismaken.
*Doe je dat vaak, mensen een opdracht meegeven naar huis?
Ja. Soms doe ik dat in de vorm van: zoek 7 stenen en beschilder die met een dier. Als je dat niet zo makkelijk kunt neem je een dier als voorbeeld uit boekjes ….en kom met de beschilderde stenen terug. Dan kun je jezelf afvragen: waarom juist die dieren.
*Hoe kom jij op die werkvormen, hoe is dat ontstaan?
Het is niet eerder ontstaan, het ontstaat. Ik ben heel makkelijk in het vinden van werkvormen, dat gaat gewoon vanzelf, het is mijn gave. Ik denk dat dat door mijn leven heen zo gespeeld heeft. Ik was als kind altijd al bezig met het verzinnen van nieuwe spellen. Dat vond ik heerlijk om te doen, dus dat zat er al heel jong in. Ik heb geen antwoord op de vraag hoe ik dat doe.
q Aan welke voorwaarden dienen mensen te voldoen als ze in therapie willen bij jou?
Op de eerste plaats zijn er mensen die gewoon in reguliere psychotherapie komen bij mij. Dat zijn mensen die worden doorverwezen door bijvoorbeeld de arts. In feite komt ieder hier die bereid is naar zichzelf te kijken en bereid is om ook serieus met zichzelf te gaan werken. We zoeken altijd een weg die past bij de persoon die om hulp vraagt. Dikwijls merk ik dan dat mensen bereid zijn om verder te gaan dan de psychotherapie omdat ze al veel ervaringen hebben bij therapieen die niet geholpen hebben.
Ik werk met volwassenen en kinderen. Bij de kinderen neem ik als ingang de dromen die ze hebben of zouden willen hebben. Kinderen vertellen hier vol enthousiasme over. Als er geen droom is dan vraag ik dikwijls: wat denk je dat je zou dromen als je zou dromen? Dan komt er een prachtig verhaal waarin een kind zijn zieltje totaal bloot legt.
Filosoferen met kinderen heet dat ook wel.
Als het kind erg enthousiast is over een droom dan vraag ik het kind om er een stripverhaal van te maken en …breng het volgende keer mee! Zo’n stripverhaal bestaat dan uit minstens 8 kleine tekeningetjes.
*Stel je samen met de client van tevoren doelen vast?
Bij een kennismakingsgesprek kijk ik eerst hoe vaak we, de client en ik, samen gaan werken. Soms is dat 4 keer en soms is dat 7 keer.
En na die 4 of 7 keer gaan we kijken of we bij een nieuw doel/inzicht zijn aangekomen. Wat wil de client bereiken? Daar zijn in de psychotherapie bepaalde regels voor.
Ik ga wel eens met een client op stap, een hele dag. Dat doe je niet in de psychotherapie, maar in het sjamanisme kan dat. Als iemand moeite heeft om zichzelf te laten horen/ te laten zien dan kan ze het aan de zee vertellen. Ik ga dan ondertussen even de duinen in en hoor iemand die de zee toeroept of componeert. Het ontstaat en is niet van tevoren bedacht. Prachtig!
q Wat is je rol tijdens het begeleiden van de therapie?
Ik laat los maar heel diep van binnen blijf ik de regisseur. Dat loslaten is een vorm van vertrouwen hebben in wat er gebeurt. Met respect voor de ander laat je de ander helemaal zijn. Je hebt de verantwoordelijkheid voor het proces. Je bent zo bij iemand betrokken dat je durft los te laten. Daarom is het voor mij naderhand na afloop ook heel goed om een douche te nemen of mezelf energetisch te reinigen. Ik kan geen 5 patienten op een dag begeleiden. Dat is veel te intensief. Als ik sjamanistisch werk dan heb ik 1 a 2 hooguit 3 clienten op een dag.
q Hoe bereid je je voor op de therapie?
Meestal is het een kwartier meditatie vooraf, een kwartier in stilte. Ik houd er verder altijd rekening mee als ik een middagafspraak heb, om die ochtend rustig te zijn. Ik bedoel, ik ga nooit zomaar van de ene naar de andere afspraak. Ik heb een ruime tussentijd nodig. De voorbereiding is vaak dat ik in dat kwartier voorafgaand, even de client naar voren haal in mijn geest, en contact maak. Niet allemaal dingen op schrift en nalezen: zo van…hoe was het ook al weer de vorige keer. Ik kijk niet naar wat er is geweest, maar naar wat er nu is.
Vroeger noteerde ik wel de sessie, nu doe ik dat niet meer.
Ik vind het eigenlijk heel raar om iemand te gaan beschrijven zoals ik iemand heb ervaren. Dat legt zo vast.
q Hoe sluit je een sessie af? Wat is hierbij de waarde van het werkstuk?
Ik sluit de sessie af met een terugblik. Even alles op een rijtje zetten. Hoe heb je het ervaren, welk gevoel is er nu belangrijk voor je, en wat zou je er mee kunnen doen in de komende we(e)k(en). We komen samen tot een voorstel en tot een nieuwe opdracht. Ik sluit altijd af met een gesprekje zodat beeld en vorm ook verwoord wordt. Ik denk dat ordening in woorden heel belangrijk is om af te sluiten en om elkaar te bereiken. Want als je een beeld meegeeft is het een persoonlijk beeld, als je praat over iets kunnen er nog wel persoonlijke beelden zijn maar je praat dan over hetzelfde beeld vanuit verschillende gezichtspunten en belevingen en dat maakt het zo boeiend.
Hoe gaat de trainer/ therapeut om met mogelijke weerstanden bij zichzelf en de client?
q Ervaar je wel eens weerstand bij de client? Hoe ga je hiermee om?
Ja. Ik kan wel een voorbeeld geven. Ik had ooit een client die kon/wilde absoluut niet praten en wilde toch komen. Ze had zo’n weerstand maar koos er wel voor om te komen. Misschien omdat ze op het werk hadden gezegd, als je niks zoekt dan krijg je geen geld. Maar ze kwam. We hebben 3 keer op een stoel voor het raam gezeten en niks gezegd. Echt niks gezegd. Ik dacht : als zij niet wil praten, ik ook niet. De 4e keer kwam ze en ik zag aan haar gezicht: hier gebeurt iets. Ze draaide de stoel naar me en ze begon te schelden en zei: als het nu nog niet afgelopen is, kom ik niet meer terug.
Dat vond ik heerlijk. En toen omarmden we elkaar, want er was iets gebroken. Ze ontroerde me. Het was echt schitterend. Daarna ging het goed, er kwam echt heel veel los bij haar.
Ze had mij ook wel in een kwetsbare rol gezien natuurlijk. Als je daar stil zit, als client, heb je wel de macht. Ik gaf haar de macht om stil te zijn.
De weerstand laat ik er dus helemaal zijn.
q Ervaar je wel eens weerstand bij jezelf? Hoe ga je daarmee om?
Ja. Ik heb het nu minder, maar in het verleden had ik wel mensen waarbij wil dacht: wil ik dit eigenlijk wel? Ik schiet helemaal niets op, zal ik ze niet doorverwijzen? Maar ik ging dan toch altijd kijken naar mezelf, wat irriteert mij nou in iemand? Ik ging boeken lezen over onvoorwaardelijke liefde. Om te weten dat dat gewoon niet bestaat. Die onvoorwaardelijke liefde ben ik dus maar vergeten, mijn voorkeur en antipathie heb ik nog steeds maar dat wil ik niet laten doorschemeren in mijn werk. Dus wanneer ik weerstand voel tegen een bepaald gedrag of een bepaalde methode dan probeer ik daar toch doorheen te kijken en te zien: wat zit hier werkelijk achter. Wat vertelt dat mij aan oude patronen, van schaduwkanten. Je blijft mens.
q Reageren mensen weleens afwijzend op bepaalde aspecten uit het sjamanisme?
In privebegeleiding heb ik dat niet. Ik heb het wel in groepen dat iemand wel eens zegt: nou het zal wel. Dan probeer ik ook te zeggen: ja het zal zeker wel maar als je dit nou even niet meemaakt heb je wel wat gemist. Je kunt pas zeggen, het spreekt me absoluut niet aan als je weet wat je niet aanspreekt. Dus blijf even hier en luister. Dan blijkt achteraf dat het toch iets toevoegt ook al is het hun manier niet. Het voegt iets toe. Dan denk ik: het doel is bereikt. Is het nu niet, dan is het misschien straks; het is een nieuwe weg. Want wat je niet kent dat wijs je toch al gauw af. Wat je wel herkent zoek je op. Zo is dat ook met therapie. Je gaat in een bepaalde vorm van therapie waarvan je dingen herkent want dat is niet vreemd. Als je makkelijk praat, ga je naar aan praattherapie want dan kun je je in woorden uiten. Eigenlijk klopt dat niet, als je gemakkelijk praat dan praat je dikwijls óver gevoelens zonder ze op dat moment te doorleven, en daar zit juist de klacht.
Ik probeer dus te kijken naar waar de weerstand zit want daar zitten de leerpunten.
q Wat maakt volgens jou sjamanisme geschikt om in te zetten voor therapeutische doeleinden?
Als mensen in natuurtherapie zijn geweest komen ze meestal met een hernieuwd bewustzijn naar buiten, ze zien de natuur als hun spiegel..
q Welke effecten zie je sinds je sjamanisme inzet naast creatieve therapie?
Het speelse element hierin is zo duidelijk!
q Wat is voor jou het grote verschil?
Sjamanisme werkt niet volgens bepaalde regels maar is van minuut tot minuut bezig met wat er IS aan interactie..
q Wat is volgens jou het effect op de client?
Acceptatie, bereidheid, opening naar spel en “kind” durven zijn.
Alternatieve benaderingen binnen de opleiding creatieve therapie?
q Hoe kijk je achteraf terug op je opleiding creatieve therapie? Wat voor een betekenis heeft deze opleiding in je eigen therapeut zijn?
Ik denk dat ik altijd al creatieve therapeut was zonder het te benoemen. Ik zocht altijd de bloemen op het pad, de kleuren in de regenboog en de franje die het leven zoveel leuker maakt. Ik heb het geluk dat ik mensen kan laten lachen, glimlachen.
q Heb je tijdens je opleiding ook al gezocht naar mogelijke aanvullingen op het vak?
Zoveel….benadering via dans, droom, lichaamsbewustzijn..ik heb er diploma’s voor 
, maar zonder empatische vermogens kom je niet ver.
q Wat zou je ervan vinden als de Ct opleidingen een gedeelte informatie zouden geven over aanvullende werkwijzen voor creatieve therapie?
Het zou verbinden, we zijn te veel bezig met onderscheiden, met diversiteiten. Dat wordt een chaos op den duur.
q Zou deze vorm van therapie daar volgens jou een toegevoegde waarde zijn op de huidige therapievormen in de reguliere GZ?
Hangt af van degene die hem hanteert en toepast.
q Denk je dat sjamanistische werkvormen daar inzetbaar zijn?
Zeker, maar weer….ga geen indiaantje spelen en werk met respect met de natuurelementen.
q Hoe kijk je aan tegen de toekomstige combinatie van creatieve therapie met sjamanistische werkvormen?
Als dat een combinatie zou zijn is het een uitstekend huwelijk van elkaars aanvullenden.
q Als je een metafoor zou moeten geven voor het werken met sjamanisme, wat zou dat dan zijn?
Sjamanisme: eenworden met al wat is. Spelend leren als een golf in de branding.
